เขตอนุรักษ์พืชพันธุ์สัตว์น้ำในทะเลสาบสงขลาเกิดขึ้นจากภูมิปัญญาของชาวบ้าน ต่อมาก็ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานองค์กรพัฒนาเอกชน และหน่วยงานราชการตามมาภายหลัง จนกลายเป็นที่ยอมรับ อย่างเป็นทางการของชุมชนและของหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องด้วย แต่ก็มีบางพื้นที่ที่ชุมชนช่วยกันรักษาดูแลกันเอง กิจกรรมต่าง ๆ ของเขตอนุรักษ์พืชพันธุ์สัตว์น้ำจึงถือเป็นบทบาทหน้าที่ของหมู่บ้านที่จะต้องทำร่วมกัน ตั้งแต่การจัดการและดูแลรักษาเขตอนุรักษ์ฯ ซึ่งถือเป็นภารกิจโดยตรงของชาวบ้านที่ต้องช่วยกันในด้านต่าง ๆ ตั้งแต่การจัดทำแนวเขต การดูแลรักษาซ่อมแซมเขต และการตรวจตราป้องกันการใช้เครื่องมือประมงในเขตอนุรักษ์ฯ กิจกรรมเหล่านนี้เป็นงานหลักของชุมชนที่ต้องรับผิดชอบด้วยความเต็มใจที่มาจากข้อกำหนดและการตกลงกันเองของชุมชน ผลที่ได้รับจากการมีเขตอนุรักษ์พืชพันธุ์สัตว์น้ำ คือ ความสมบูรณ์ของสัตว์น้ำ ทำให้สัตว์น้ำในทะเลสาบเพิ่มขึ้น การเพิ่มขึ้นของสัตว์น้ำจะส่งผลดีต่อรายได้ เศรษฐกิจของชุมชน นอกจากนี้ กิจกรรมของเขตอนุรักษ์พืชพันธุ์สัตว์น้ำทำให้การทำงานขององค์กรชาวบ้านมีการพัฒนาการทำงานที่เข้มแข็ง และขยายฐานชุมชนในการเข้าร่วมกิจกรรมมากขึ้น ซึ่งส่งผลให้เกิดความเข้มแข็งขององค์กรชาวบ้านขึ้นด้วย